Bir tren istasyonunu andıran dekorlar, 1940'lı yılların mütevazı ev eşyaları ve yapay zeka görüntüleriyle yeniden yaratılmış sürgün sahneleri… İstanbul Atatürk Kültür Merkezi, 12 Haziran'dan itibaren ziyaretçilerini tarihsel bir yolculuğa çıkaracak: "Ahıska Türkleri – Kayıp Sürgünün İzinde" sergisi, bir halkın parçalanan hafızasını sanatın diliyle bugüne taşıyor.

Sergi, T.C. Dışişleri Bakanlığı ile Dünya Ahıskalılar Birliği'nin (DATÜB) ortak girişimiyle hayata geçirildi. Küratörlüğünü Beste Gürsu'nun üstlendiği, sergiye özel müziklerin ise usta besteci Fahir Atakoğlu tarafından bestelendiği proje; Ahıska Türklerinin sürgün sürecini tarihsel, görsel ve duyumsal bir bütünlük içinde aktarmayı amaçlıyor. Yalnızca bir kitlesel trajedinin kronolojisi değil, bir halkın kimliğini koruma direncinin ve yeniden örülme gücünün de hikâyesi bu.

Ahıska, bugünkü Gürcistan topraklarında yer alan ve yüzyıllar boyunca Türk kültürünün canlı kaldığı bir coğrafyadır. 1944 yılında Stalin emriyle gerçekleştirilen sürgünde yaklaşık 100.000 Ahıska Türkü, yurtlarından koparılarak Orta Asya'nın ıssız bölgelerine tren vagonlarına doldurulup gönderildi. O trenlerin içinde geçen günler, soğuk, açlık ve belirsizlikle dolu haftalara yayıldı. Serginin merkezindeki tren vagonu tasarımı tam da bu anı kuruluyor: Ziyaretçiler koku ve yapay zeka görüntüleriyle örülmüş bir deneyimle o tarihin içine sürükleniyor, soyut bir trajedi somut bir insani gerçekliğe dönüşüyor.

Serginin en çarpıcı bölümlerinden biri, 1940'lı yılların mütevazı bir Ahıska evini yeniden canlandıran oda kurgusu. Ziyaretçiler bir kapıdan girip diğerinden çıktıkları bu odada Ahıska kilimlerini, bebek beşiklerini, çeyiz sandıklarını ve geride bırakılmak zorunda kalınan daha pek çok nesneyi bir arada görebilecek. Her nesne, bir ayrılığın ve unutulmayan bir evin sessiz tanığı.

Grafikler, metinler, fotoğraflar ve haritalar aracılığıyla sunulan bilgi katmanları ise ziyaretçilere temel sorulara yanıt veriyor: Ahıska nerededir, bu toprakların halkı kimdir, nereye ve neden sürgün edilmiştir? 20. yüzyıl Rus coğrafyası ve Stalin döneminin sistematik sürgün politikaları da bu bağlamda belgelenerek aktarılıyor. Tarihsel bilgiyle sanatsal tasarımın bu denli iç içe geçtiği sergi, kolektif hafızanın görünür kılınmasında güçlü bir örnek oluşturuyor.

Sergi, uluslararası bir rotanın da ilk durağını teşkil ediyor. İstanbul'daki açılışın ardından 2026 yılı boyunca çeşitli ülkelerde ve başkent Ankara'da da görücüye çıkması planlanıyor. Bu genişlik, projenin yalnızca bir anma etkinliği değil, diplomatik bir farkındalık hareketi olduğunu da ortaya koyuyor.

Ahıska Türklerinin sürgünü, onlarca yıl boyunca dünya kamuoyunda yeterince yer bulamadı. Bu sergi, o sessizliğe karşı sanatın sesini yükseltiyor; unutturulanı hatırlatmak, dağıtılanı bir araya getirmek ve empatiyi mümkün kılmak için tasarlanmış bir alan sunuyor. Tarihle yüzleşmenin en güçlü yollarından birinin sanat olduğunu bir kez daha hatırlatan bu deneyimi kaçırmamak gerekiyor.

Etkinlik Bilgileri:
Tarih: 12 – 27 Haziran 2026
Saat: 10.00 – 19.00
Mekan: Atatürk Kültür Merkezi (AKM) Galeri
Adres: Taksim Meydanı, Beyoğlu, İstanbul
Ücret: Belirtilmemiş
Bilet: akmistanbul.gov.tr