VakıfBank Kültür Yayınları (VBKY), Cumhuriyet'in kuruluş yıllarına ışık tutan önemli bir eseri, Şeyhülislamzade Ahmet Muhtar'ın kaleme aldığı “Bir Cumhuriyet Siyasetnamesi”ni okurlarla buluşturdu. Bu eser, 1923 yılında Mustafa Kemal Paşa'ya ve dönemin mebuslarına hitaben yazılmış, dönemin siyasi ve toplumsal dinamiklerine dair cesur analizler ve öneriler sunuyor.

Ahmet Muhtar Bey, II. Abdülhamit dönemi şeyhülislamlarından Cemaleddin Efendi'nin oğlu olmasının yanı sıra, Şura-yı Devlet üyeliği yapmış, “Ya Garplılaşırız Ya Mahvoluruz” başlıklı manifestonun yazarı ve ediplerin hamisi olarak tanınan çok yönlü bir aydın. Aynı zamanda şiddetli bir İttihat ve Terakki muhalifi kimliğiyle de öne çıkan Muhtar, bu çalışmasında hayat ve siyaset tecrübelerini iddialı fakat saygılı bir üslupla aktarıyor.

Kitap, Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki tehlikelere dikkat çekerek, yeni kurulan devletin geleceğine dair önemli öngörülerde bulunuyor. Şaban Bıyıklı'nın yayına hazırladığı bu siyasetname, sadece tarih meraklıları için değil, aynı zamanda siyaset bilimi ve sosyoloji alanında çalışan araştırmacılar için de değerli bir kaynak niteliği taşıyor. Eser, dönemin entelektüel iklimini ve siyasi tartışmalarını anlamak adına eşsiz bir pencere açıyor.

Ahmet Muhtar Bey'in kaleme aldığı bu “arîza”, Mustafa Kemal Paşa'ya hitaben yazılmış bir mektup formunda olup, dönemin liderine yönelik samimi ve yapıcı eleştiriler içeriyor. Yazar, adalet, hürriyet ve halkın hukukuna saygı gibi temel prensiplere vurgu yaparak, yeni rejimin bu değerler üzerine inşa edilmesi gerektiğini savunuyor. Kitaptaki şu alıntı, yazarın dileklerini ve Mustafa Kemal Paşa'ya olan saygısını açıkça gösteriyor: “Ve’l-hâsıl Gazi Paşa hazretleri! Allah muîninizi, Resûlullah yardımcınız olsun. Hak azze ve celle sizi yanlış yola sevk etmesin. Doğruluktan ayırmasın. Daima hak ve adalete hürmetten vazgeçirmesin.”

1878 yılında İstanbul'da doğan Ahmet Muhtar, Şemsü’l-Maarif ve Numune-i Terakki mekteplerindeki ilk öğreniminin ardından dönemin meşhur âlim ve aydınlarından özel dersler alarak kendini geliştirmiştir. Devlet hizmetine 1896'da Amedî-i Divan-ı Hümâyûn'da hulefalık göreviyle başlamış, Şura-yı Devlet'in Mülkiye ve Maarif ve Nafia dairelerinde üye olarak görev yapmıştır.

II. Meşrutiyet'in ilanından sonra siyasi hayata aktif olarak katılan Ahmet Muhtar, İttihat ve Terakki'ye muhalif duruşuyla tanınmıştır. Firari olarak bulunduğu Paris'te çeşitli üniversite ve bilim kuruluşlarında dersler takip ederek eğitimini ilerletmiş, edebiyat çevreleriyle temas kurmuştur. İlk eseri “Vatan Müdafilerine – Risale”yi Paris'te yayımlayan yazar, gazete ve mecmualardaki yazılarının yanı sıra Sultan Reşad'a, Mahmud Şevket Paşa'ya ve Mustafa Kemal Paşa'ya “arîza”lar yazmış, çeşitli hatıratlara karşı “İntak-ı Hak” başlıklı reddiyeler kaleme almıştır. Ahmet Muhtar, 3 Eylül 1943 tarihinde İstanbul'da vefat etmiştir.

Künye:
Yayınevi: VBKY
Kitabın Adı: Bir Cumhuriyet Siyasetnamesi
Yazar: Şeyhülislamzade Ahmet Muhtar
Kategori: Tarih
Hazırlayan: Şaban Bıyıklı
Sayfa Sayısı: 384