Sivas'ın Yıldızeli ilçesindeki Kayalıpınar antik yerleşiminde sürdürülen kazılar, Hitit tarihine ışık tutan eşsiz bir keşfe sahne oldu. Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy'un açıklamasına göre, 2026 yılı kazılarında Kral II. Tudhaliya dönemine ait 131 çivi yazılı tablet ve parçası gün yüzüne çıkarıldı. Geçtiğimiz sezon bulunanlarla birlikte bu sayı 184'e ulaşarak, 21. yüzyılın en kapsamlı Hititçe arşivi olarak tarihteki yerini aldı.

Yaklaşık 3 bin 400 yıl öncesine ait bu paha biçilmez belgeler, Hititlerin devlet yönetiminden askerî stratejilerine, inanç dünyasından kehanet uygulamalarına ve hatta kraliyet ailesinin özel yaşamına kadar pek çok alanda yeni bilgiler sunuyor. Anadolu toprağı, bu kez sadece bir uygarlığın izlerini değil, doğrudan o dönemin devlet kayıtlarını ve insan hikâyelerini günümüze taşıdı.

Buluntular arasında en dikkat çekici metinlerden bazıları, şehirden şehre yayılan yüksek ateşli bir salgını anlatıyor. Özellikle çocukları ve bebekleri etkileyen bu hastalık nedeniyle, küçük prens ve prenseslerin sağlık durumları fal sorgulamalarıyla takip edilmiş. Tabletlerde, henüz anne sütüyle beslenen bir bebek prensesin sağlık durumunun büyük endişeyle ele alındığı, geleceğinin kehanet yoluyla anlaşılmaya çalışıldığı ve nihayetinde hayatını kaybettiği cenaze ritüellerinin kayıtları yer alıyor.

Kraliyet arşivi, sadece sağlık krizlerini değil, Hitit devletinin karşı karşıya kaldığı askerî tehditleri de gözler önüne seriyor. Batı Anadolu'daki Hitit generallerinin Šamuḫa'da bulunan krala gönderdiği bir mektup, düşman tehdidi karşısında asker, at ve savaş arabası taleplerini içeriyor. Mektupta, istenen desteğin ulaşmaması durumunda ordunun yok olabileceği ve generallerin sorumluluk üstlenmeyeceği yönündeki uyarılar, dönemin askerî gerilimini çarpıcı bir şekilde yansıtıyor.

Arşiv, Hititlerin inanç ve kehanet dünyasına ilişkin de daha önce bilinmeyen bilgiler sunuyor. Bir tablette, kuş falcılarının Šamuḫa dışına çıkarak farklı bölgelerde yaptıkları gözlemler, adeta bir günlük düzeninde kayıt altına alınmış. Falcıların konakladıkları kentler, izledikleri güzergâhlar ve gözlemledikleri kuşlar, belgelerde ayrıntılarıyla yer alıyor. Bu metinler, kuş falının nasıl değerlendirildiği ve yorumlandığı konusunda eşsiz bir pencere açıyor.

Kayalıpınar'da 2025 yılında ele geçirilen 53 tablet ve parçasıyla birlikte, 2026 yılındaki 131 yeni buluntu, bu arşivi 21. yüzyılın en kapsamlı Hititçe arşivi hâline getirdi. Kral II. Tudhaliya dönemine tarihlenen bu metinler; Hitit tarihi, dinî uygulamaları, dilin gelişimi ve kâtiplik kültürü hakkında önemli yeni bilgiler sunarak, Anadolu'nun binlerce yıllık hafızasını bilimle gün yüzüne çıkarmaya devam ediyor.

Kültür ve Turizm Bakanlığının izniyle 2021 yılından bu yana Koç Üniversitesi Arkeoloji ve Sanat Tarihi Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Çiğdem Maner başkanlığındaki ekip tarafından yürütülen Kayalıpınar kazıları, Anadolu'nun derinliklerinde saklı kalmış bu büyük uygarlığın sırlarını aydınlatmaya devam edecek.