İş Sanat Kibele Sanat Galerisi, yeni sezonunu Cumhuriyet'in erken dönemindeki yurtdışı eğitim seferberliğini konu alan “Bir Neslin Yükselişi” sergisiyle açtı. Küratörlüğünü İzzeddin Çalışlar ve Hülya Öz'ün üstlendiği bu özel sergi, 1924-1954 yılları arasındaki otuz yıllık döneme odaklanarak, vatanseverlik ve idealizmle ülkemizin gelişimine katkı sağlayan bir kuşağın hikâyesini gözler önüne seriyor.

Cumhuriyet'in kuruluş yıllarında tarım, eğitim, savunma, madencilik, enerji, kültür ve sanat gibi kritik alanlarda ihtiyaç duyulan insan kaynağını yetiştirmek amacıyla başlatılan bu program, 1929 tarihli 1416 Sayılı Kanun ile daha sistemli bir yapıya kavuştu. Sınavlarda başarılı olan gençler, devlet bursuyla yurtdışındaki üniversitelere gönderilerek edindikleri bilgi ve deneyimi Türkiye'ye taşıma misyonunu üstlendi. Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün “Sizleri birer kıvılcım olarak gönderiyorum; alevler olarak dönmelisiniz” sözü, bu gençlerin omuzlarındaki sorumluluğu ve ülkenin onlara duyduğu umudu en çarpıcı şekilde ifade ediyor.

Sergi, Cumhuriyet'in sınırlı kaynaklarını gençlerin eğitimine ayırma kararlılığını ve Mustafa Necati, Hasan Âli Yücel gibi öncü maarif bakanlarının yürüttüğü eğitim seferberliğini başlangıç noktası olarak alıyor. Anadolu'nun dört bir yanından gelen zeki ve çalışkan gençlerin, ülkenin ihtiyaç duyduğu alanlarda nasıl planlı bir şekilde yurtdışına gönderildiği, öğrenim hayatlarında maddi ve manevi olarak nasıl desteklendikleri, akademik başarılarının nasıl takip edildiği, bursiyerlere ait tarihi nesne ve belgelerle ziyaretçilere aktarılıyor. Bursiyer gençlerin mektup ve kişisel anlatıları, yabancı bir ülkede öğrenim görmenin güçlükleri, İkinci Dünya Savaşı'nın ağır koşulları ve gençlerin yurda dönerek hizmet etme kararlılığına ışık tutuyor.

Bir Dönemin Kahramanları

Küratör İzzeddin Çalışlar, serginin İmparatorluktan Cumhuriyet'e dönüşüm projesinin önemli bir katmanını ele aldığını belirtiyor. Çalışlar, “Atatürk’ün ‘Kıvılcımlar’ nitelendirmesiyle anılan devlet bursuyla yurtdışında yüksek eğitim hamlesi, şimdiye kadar defalarca kitaplara ve belgesellere konu oldu; ama bu projenin boyutları ve çıktıları, sınırlı sayıdaki üstün başarılı ve ünlü bursiyerin gölgesinde kaldı. Bu sergiyle bu döneme dair literatüre katkı yapmayı ve eğitim seferberliğinin asıl etki yarattığı bilimsel ve akademik alanlara dikkat çekmeyi hedefledik” sözleriyle serginin amacını açıklıyor. Sergi, liyakat, fırsat eşitliği ve denetim temelli bir projenin kimi çok tanınmış, kimi ise görece gölgede kalmış kahramanlarını gün yüzüne çıkarıyor.

Gençlerin yurda döndüklerinde kalkınmada üstlendikleri sorumluluklar, serginin odak noktalarından birini oluşturuyor. Mezunların yurtdışındaki eğitimleriyle edindikleri bilgi birikimini kamu kurumlarının kadrolarına taşımaları, sanayi, tarım ve madencilik gibi alanlarda ilk milli yatırımlara öncülük etmeleri, Maden Tetkik ve Arama, Etibank, Karabük Demir Çelik ve Sümerbank gibi kurumlarda yöneticilik görevleri üstlenmeleri, üniversite reformuyla çağdaş bilim dallarını Türkiye'ye getirmeleri, akademide yeni kürsüler açmaları ve kamu laboratuvarlarının temellerini atmaları, sergi boyunca farklı noktalara yerleştirilmiş özgeçmiş kutuları içinde ziyaretçinin dikkatine sunuluyor. Ayrıca, Cumhuriyet'in hem sanatçı hem de sanat eğitmeni yetiştirme hedefiyle yurtdışına gönderdiği ve bugün Türk resminin ustaları arasında yer alan isimlere ait tablolar da sergide yer alarak, bu eğitim seferberliğinin kültür ve sanattaki yansımalarına dair önemli ipuçları veriyor.

Ailelerin Sakladığı Hatıralarla Bir Kuşağın Hikâyesi

Küratör Hülya Öz, serginin Genç Türkiye Cumhuriyeti'nin tam bağımsızlık yolunda ihtiyaç duyduğu nitelikli kadroları, eğitimi merkeze alarak nasıl yetiştirdiğini anlattığını belirtiyor. Öz, “Savaşların içinden geçen fakir bir ülkenin çocukları olmalarına rağmen 1416 Sayılı Kanun ile kendilerine devlet tarafından imkanlar sağlanmış bir neslin, liyakat, cesaret, güven ve en önemlisi vatan sevgisi temelinde canla başla çalışmasını, kendisinden bekleneni layıkıyla yerine getirişini ve dahi ötesine geçişini aktarmaya çalışıyoruz” diyor. Çocuklarının ve aile üyelerinin sakladığı anılarla hazırlanan serginin tasarımı Tetrazon Sergi Tasarım'dan Burçak Madran tarafından yapıldı.

“Bir Neslin Yükselişi: Erken Cumhuriyet’te Yurtdışı Eğitim Seferberliği” sergisi, 7 Mart 2027 tarihine dek Levent'teki İş Sanat Kibele Sanat Galerisi'nde ücretsiz olarak ziyaret edilebilir. Galeri, her gün 09.00-19.00 saatleri arasında ziyarete açıktır. Bu sergi, geçmişten ilham alarak geleceğe ışık tutan, eğitim ve kalkınma yolculuğunun başlangıç öyküsünü merak eden herkes için kaçırılmaması gereken bir deneyim sunuyor.