Pera Müzesi, İstanbul Araştırmaları Enstitüsü’nün (İAE) 20. yıl dönümü kutlamaları kapsamında, erken cumhuriyet İstanbul’unun gündelik yaşamına ve foto muhabirliğinin perde arkasına odaklanan yeni sergisi “Cumhuriyetin Kamera Arkası”nı 29 Eylül 2026’da sanatseverlerle buluşturuyor. İdil Çetin ve Ahmet Ersoy’un küratörlüğünü üstlendiği bu özel sergi, Suna ve İnan Kıraç Vakfı Fotoğraf Koleksiyonu’nun zengin Basın Fotoğrafları Arşivi’nden seçilen karelerle dönemin toplumsal çeşitliliğine ve görsel hafızasına farklı bir pencere açıyor.

Sergi, 1920’lerden 1950’lerin başlarına uzanan dönemin yerleşik görsel hafızasının dışında kalan insanlara, anlara ve hikâyelere ışık tutuyor. Basın fotoğrafçılığının dolaşıma girmemiş görüntüleri aracılığıyla, dönemin haber üretim süreçlerinin çoğu kez gözden kaçan katmanlarını ve toplumsal dokusunu gözler önüne seriyor. Bu yaklaşım, izleyiciye alışılmışın dışında, daha samimi ve gerçekçi bir tarih okuması sunuyor.

“Cumhuriyetin Kamera Arkası” sergisinin çıkış noktasını oluşturan Basın Fotoğrafları Arşivi, 90 binden fazla fotoğrafı barındıran devasa bir “veri fazlalığı” sunuyor. Fotoğrafın çoğaltılabilir doğası, 19. yüzyıldan bu yana dolaşıma giren karelerin ötesinde büyük bir görsel birikim yaratmış, seçim dışında kalan, kullanılmayan ya da zaman içinde önemini yitiren görüntüler de görsel hafızanın farklı katmanlarını oluşturmuştur. Sergi, haber üretiminin gerisinde kalan bu görsel malzemeyi odağına alarak, geleneksel sergileme ve arşiv standartları açısından göz ardı edilebilecek bu fotoğraflara yeniden görünürlük kazandırıyor.

Arşivdeki görüntülerin önemli bir bölümünü kusurlu, hasarlı ya da erken Cumhuriyet dönemine ilişkin estetik ve ideolojik beklentilerin dışında kalan kareler oluşturuyor. Bu durum, serginin sadece estetik bir sunum olmanın ötesinde, dönemin gerçekçi ve filtresiz bir portresini çizme amacını pekiştiriyor. Sergi, Türkiye’de foto muhabirliğinin erken dönemlerine de ışık tutarak, bu alandaki gelişimi ve değişimi gözler önüne seriyor.

Fotoğrafların çoğunu İstanbul’da Cumhuriyet gazetesi foto muhabirleri Selahattin Giz ve ustası Namık Görgüç çekmiş olsa da, isimlendirilmemiş negatiflerden oluşan koleksiyon dönemin önde gelen diğer basın fotoğrafçılarına ait pek çok kareyi de içeriyor. Bu görüntüler, dönemin haber üretim süreçlerini izlemeye imkân verirken aynı zamanda gündelik yaşama dair gayri resmî bir tanıklık sunarak, dönemin ruhunu ve insan hikâyelerini derinlemesine anlamamızı sağlıyor.

Arşivdeki fotoğraflar, yoksullar, mahkûmlar ve sokaktaki insanlar gibi erken cumhuriyet döneminin ezilen ve dışlanan öznelerini öne çıkarıyor. Bu yönüyle sergi, dönemin gündelik hayatına ve toplumsal dokusuna yerleşik temsil biçimlerinin ötesinden bakma olanağı sunuyor. “Cumhuriyetin Kamera Arkası”, döneme dair egemen bellek şablonlarına hizmet eden nostaljik bir anlatı kurmayı ya da bunların karşısına alternatif ve tekil bir “karşı tarih” koymayı amaçlamıyor. Bunun yerine arşivin filtresiz yapısından hareketle dönemin belirsizliklerini, gerilimlerini ve çoğulluğunu ortaya koyuyor; erken cumhuriyet döneminin başka biçimlerde nasıl hatırlanabileceğini sorguluyor.

“Cumhuriyetin Kamera Arkası” sergisi, 29 Eylül 2026’dan 28 Mart 2027’ye kadar Pera Müzesi’nde ziyaret edilebilir. Müze, Salı’dan Cumartesi’ye 10:00-19:00, Pazar günleri ise 12:00-18:00 saatleri arasında açıktır. Cuma günleri “Uzun Cuma” kapsamında 18:00-22:00 arası tüm ziyaretçiler, Çarşamba günleri ise “Genç Çarşamba” kapsamında tüm öğrenciler müzeyi ücretsiz ziyaret edebilirler.