VakıfBank Kültür Yayınları (VBKY), tarih kitaplığına Mehmet Güneş'in kapsamlı çalışması 'Belediye'yi ekleyerek okurları Osmanlı'dan Cumhuriyet'e uzanan yerel yönetim serüvenine davet ediyor. Arşiv belgeleri, salnameler ve birinci el kaynaklara dayanan bu eser, geleneksel idari yapıdan modern belediyeciliğe geçişin tüm evrelerini titizlikle analiz ediyor.

Kitap, Osmanlı idari mirasının Türkiye Cumhuriyeti yerel yönetim geleneğine nasıl bir temel teşkil ettiğini merak edenler için önemli bir rehber niteliği taşıyor. Muhtarlık, kaymakamlık, valilik ve belediye başlıklarını taşıyan dört kitaplık serinin sonuncusu olan bu çalışma, taşra idaresinin derinlemesine incelendiği bir bütünün tamamlayıcı parçası olarak öne çıkıyor.

Osmanlı Devleti'nde klasik dönemde belediye hizmetleri, merkezi yönetimin atadığı görevliler ve vakıflar aracılığıyla yürütülüyordu. Ancak 19. yüzyılda, özellikle ticari açıdan gelişmiş liman kentlerinde tüccarların, bankerlerin ve yabancı nüfusun artan talepleri, bu yapının dönüşmesini zorunlu kıldı. Tanzimat döneminde merkezi hükümet, Kırım Savaşı sırasında İstanbul'a gelen yabancıların beklentilerini de dikkate alarak 1855 yılında Şehremaneti'ni kurdu.

Modern belediyeciliğin ilk adımı olarak kabul edilen bu kurum, beklenen başarıyı tam anlamıyla sağlayamayınca 1857-1858 yıllarında Beyoğlu-Galata bölgesinde Altıncı Daire-i Belediye kurularak yeni bir yapılanmaya gidildi. Avrupa'dan, özellikle Fransız yerel yönetim modelinden esinlenerek başlatılan bu süreç, 1860'lı yıllardan itibaren İstanbul dışındaki bölgelere de yayıldı.

Mali zorluklara rağmen devlet, belediye teşkilatını güçlendirmek amacıyla çeşitli hukuki düzenlemeler gerçekleştirdi. 1877'de yürürlüğe giren kanunlarla belediyelerin görev ve yetkileri daha belirgin hâle getirildi. Zamanla yaygınlaşan belediye meclisleri ve sınırlı da olsa hayata geçirilen seçim uygulamaları, toplumsal düzeyde demokratik bilincin gelişimine katkıda bulundu.

Bu yönüyle Osmanlı belediyeciliği, Cumhuriyet dönemindeki yerel yönetim anlayışının temelini oluşturan önemli bir dönüşüm sürecine işaret etmektedir. Mehmet Güneş'in bu eseri, Osmanlı Devleti'nin kuruluş ve gelişim dönemlerinden itibaren vergi tahsili, esnaf denetimi, asayişin temini, altyapı çalışmaları, imar ve tamir işleri, sosyal yardımlaşma ve kültürel faaliyetler gibi alanlarda yaşanan kurumsal dönüşümleri detaylıca ele alıyor.

Kitap, modern belediyeciliğin önce başkent İstanbul'da başlayıp bir süre sonra taşraya yayılarak Türkiye Cumhuriyeti'nin yerel idaresinin temeli oluşunu kapsamlı bir şekilde gözler önüne seriyor. 516 sayfalık bu çalışma, tarih meraklıları ve yerel yönetimler üzerine araştırma yapanlar için vazgeçilmez bir başvuru kaynağı olma özelliği taşıyor.