Tarih yazımında boşluklar, bazen yanlış bilgiden daha tehlikeli olur. VakıfBank Kültür Yayınları'nın (VBKY) yeni yayını "Filistin'de Yabancı Yahudiler Meselesi", tam da böyle bir boşluğu doldurmaya aday: I. Dünya Savaşı sürecinde Filistin'deki Yahudi nüfusa yönelik Osmanlı politikalarını, bugüne dek büyük ölçüde göz ardı edilen Osmanlı arşiv belgeleri ışığında yeniden değerlendiren bu çalışma, hem akademik hem de genel okur için tartışmasız özgün bir referans kaynağı niteliği taşıyor.

Kitabın yazarları Sadi Özmeral ve Bekir Koçlar, Filistin'e Yahudi göçü meselesini yalnızca siyasi bir olgu olarak değil; Siyonizm düşüncesi, dini telakkiler, emperyalist güç mücadeleleri, Osmanlı egemenlik anlayışı, nüfus politikaları ve vatandaşlık hukuku gibi birbirini besleyen katmanlarla ördüğü karmaşık bir tarihsel süreç olarak ele alıyor. Bu çok boyutlu yaklaşım, konuya dair alışılagelen tek taraflı anlatıları sorgulaması bakımından ayrı bir değer taşıyor.

Çalışmanın merkezinde şaşırtıcı bir tarihsel ayrıntı yer alıyor: Osmanlı Devleti, I. Dünya Savaşı'na girişinin ardından düşman devlet vatandaşlarına yönelik kapsamlı düzenlemeler yaparken çıkardığı Meclis-i Vükela kararnamelerinde "Musevilere mahsus" ve "Musevilerden gayrı milletlere mahsus" şeklinde açık bir ayrıma gitti. Devletin kendi politikasında Yahudiler için bir istisna öngörmesi, araştırmacıları bu özgün çalışmaya yönelten temel soru işareti oldu.

Yazarlar, konuya ilişkin önceki çalışmaların taşıdığı köklü bir soruna da dikkat çekiyor. Isaiah Friedman'ın Germany, Turkey and Zionism 1897-1918 adlı, alandaki en kapsamlı eserlerden biri sayılan kitabı bile Osmanlı kaynaklarına dayanmıyor; Friedman bizzat bu eksikliği kabul etmiş, arşivlere girişeceği takdirde kitabın yayımının sonsuza dek sarkabileceğini söylemiştir. Oysa politikanın asli uygulayıcısı olan devletin kendi belgeleri olmadan, yaşananları doğru kavramak mümkün değildir. Bu kitap, tam da o boşluğu kapatmak üzere kaleme alındı.

Çalışma, yalnızca sınır dışı uygulamalarının arka planını ve sahadaki yansımalarını incelemekle kalmıyor; Filistin'deki Siyonist örgütlenmenin yapısını, hedeflerini ve faaliyetlerini de ayrıntılı biçimde çözümlüyor. Bunun yanı sıra dönemin "mağduriyet" söylemi etrafında şekillenen propaganda çalışmalarını tarihsel bağlamı içinde ele alıyor. Osmanlı arşiv belgeleri, diplomatik yazışmalar ve dönemin yabancı basını başta olmak üzere geniş ve çok yönlü bir kaynakçaya dayanan bu titiz araştırma, farklı görüş ve yaklaşımları da ihmal etmiyor.

Yazarların akademik arka planı, bu çalışmanın sağlamlığını pekiştiriyor. Sadi Özmeral, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tarih Bölümü'nde doktorasını tamamlamış (2024); I. Dünya Savaşı, cephe gerisi manipülasyon ve dezenformasyon faaliyetleri ile savaşın siviller üzerindeki etkileri konularında uzmanlaşmış bir isim. Bekir Koçlar ise aynı üniversitede öğretim üyesi olup Cumhuriyet dönemi merkez-taşra ilişkileri, nüfus hareketleri ve siyasi tarih alanlarındaki kapsamlı yayınlarıyla tanınıyor.

Günümüzde Filistin meselesinin dünya gündemindeki ağırlığı düşünüldüğünde, bu coğrafyanın tarihini derinlemesine anlamak her zamankinden daha elzem hâle geliyor. Osmanlı arşivlerinin sunduğu birincil kaynaklara dayanan, propaganda ve söylem analizini tarihsel olgularla harmanlayan bu çalışma; Filistin'e dair pek çok yerleşik kabulü yeniden düşündürecek güçte. 200 sayfalık kitap, Ali Adem Yörük editörlüğünde VBKY tarafından yayımlandı.

Tarihin görünmeyen kırıklarını yüzeye taşıyan bu kitap, Filistin meselesini yalnızca bugünün haberleriyle değil, dünün arşivleriyle anlamak isteyen her okuyucu için vazgeçilmez bir başvuru kaynağı olmaya aday.